Принтерга


Париждагы Луврда «Ислам сәнгате» дигән яңа, даими бүлек ачылган. Әлеге бүлекнең экспозициясе дөньяның мең елдан артык ислам сәнгатен үз эченә алган. Анда якынча 3000 Һиндстан, Испания, Африка континенты илләре, Урта Азия, Әзербәйҗан мөселман сәнгате әйберләре куелган. Ләкин, кызганычка каршы, сез биредә Рәсәйнең Идел-Урал җирлеге ислам сәнгатен күрсәтүче берни дә күрә алмассыз. Шул арада, әлеге регион, татар бабалары тарафыннан IX-X гасырларда ук ислам динен кабул иткән, исламның иң төньяк терәге булып тора. Хәзерге Рәсәй җирлегендәге Төньяк мөселман мәдәнияте шул вакытлардан яралган. Гомум мөселман сәнгате хәзинәсенә Төньяк исламның кертемен Көнбатыш белгечләре ныклап карап бетермәгәннәр дигән тәэсир туа. Бәлки аның турында җитәрлек белмиләрдер дә? Я, булмаса, бу юнәлешнең мондый дәрәҗәдә күз уңына чыгарылуына, яктыртуга каршы сәбәпләр бардыр.

Кызганыч, күрсәтелгән ислам сәнгате әйберләре географиясе Каспий диңгезе чикләреннән чыкмый. Әлеге күргәзмәдә булган татарлар һәм башкортлар үзләрен бераз читләтеп үтелгән, онытылган итеп хис итәрләр… Ә бит исламның күпгасырлык тарихы, Рәсәйнең әлеге кардәш милләтләренең дини сәнгатендә, мәдәниятендә кабатланмас эз калдырган. Мисал итеп, XIX гасыр ахырында татарлар арасында зур үсеш алган ислам һәм аның мәдәниятен реформалаштырып (үзгәртеп, яңартып) алып баруны алыйк. Ул ислам Җәдитчелек дип атала. Татар милләтенең 75% укый-яза белә торганга әверелдерүгә юл куйган, реформалаштырылган ислам дини уку йортларындагы иске укыту системасын үзгәртергә мөмкинлек бирә. Аның шул чорда төп положениесы (кагыйдәсе) булып аң-белем тарату, мәдәниятнең алга киткән казанышларын куллану һәм хатын – кыз тигез хокуклыгы торган. Ризалашыгыз, хәтта безнең заманда да мөселман дөньясының кайбер илләре өчен бу идеология инкыйлабый булып тоела.

Сүз уңаенда француз телле Көнбатышта киң җәмәгатьчелеккә реформалаштырылган ислам турында бер нәрсә дә билгеле түгел диярлек. Ислам образының сәяси һәм дөньяви көчләрнең дошманлыгын гәүдәләндерүе бу җир өчен гадәти хәлгә әверелү бераз теңкәгә тия башлады. Без, үзебезчә, әлеге образны фаш итүгә кечкенә өлешебезне кертергә тырыштык. Сайтыбызның француз телендәге юрамасына Җәдитчелек турындагы мәгълүматларны киләчәктә тагын да тулыландыру нияте белән урнаштырдык. Бу мәгълүмат француз телле укучыга әлеге диннең моңа кадәр билгеле булмаган якты йөзен ача.

Уңышлы һәм төрле-төрле башкарылыштагы, тема, рух, стиль бердәмлегенә ия “Ислам сәнгате” күргәзмәсе мөселман дөньясы сәнгатенең искитеч матур чагылышы булып тора. Биредә VII гасырдан башлап XIX гасырга кадәр ясалган архитектура элементлары, фил сөягеннән, таштан, металлдан, пыяладан, балчыктан ясалган предметлар, келәм, тукыма, китаплар һәм башка сәнгать объектлары куелган. Луврда булырга мөмкинлекләре булмаганнарга шул матур коллекциянең бер өлешен фотосурәтләрдә карарга тәкъдим итәм.

.Фоторәсемне зурайту өчен, аңа компмьютерның тычканы белән басыгыз

*************  louvre 010 150   *************  louvre 020 150  *************   louvre 030 150  *************

***********  louvre 040 150   *************  louvre 050 150  *************   louvre 060 150  *************

***********  louvre 070 150   *************    *************   louvre 090 150  *************

***********  louvre 100 150   *************  louvre 110 150  *************   louvre 120 150  *************

***********  louvre 130 150   *************  louvre 140 150  *************   louvre 150 150  *************

***********  louvre 160 150   *************  louvre 170 150  *************   louvre 180 150  *************

***********  louvre 190 150   *************  louvre 200 150  *************   louvre 210 150  *************

***********  louvre 220 150   *************  louvre 230 150  *************   louvre 240 150  *************

***********  louvre 250 150   *************  louvre 260 150  *************   louvre 270 150  *************

***********  louvre 280 150   *************  louvre 290 150  *************   louvre 300 150  *************

***********  louvre 310 150   *************  louvre 320 150  *************   louvre 330 150  *************

***********  louvre 340 150   *************  louvre 350 150  *************   louvre 360 150  *************

***********  louvre 370 150   *************  louvre 380 150  *************   louvre 390 150  *************

***********  louvre 400 150   *************  louvre 410 150  *************   louvre 420 150  *************

***********  louvre 430 150   *************  louvre 440 150  *************   louvre 450 150  *************

***********  louvre 460 150   *************  louvre 470 150  *************   louvre 480 150  *************

***********  louvre 490 150   *************  louvre 500 150  *************   louvre 510 150  *************

***********  louvre 520 150   *************  louvre 530 150  *************   louvre 540 150  *************

***********  louvre 550 150   *************  louvre 560 150  *************   louvre 570 150  *************

***********  louvre 580 150   *************  louvre 590 150  *************   louvre 600 150  *************

***********  louvre 610 150   *************  louvre 620 150  *************   louvre 630 150  *************

***********  louvre 640 150   *************  louvre 650 150  *************   louvre 660 150  *************

***********  louvre 670 150   *************  louvre 680 150  *************   louvre 690 150  *************

                *************  louvre 700 150  *************   louvre 710 150  *************

                *************  louvre 720 150  *************   louvre 730 150  *************

Утырып торган фигура төшерелгән барельеф (яссылык өстенә калкытып ясалган скульптур рәсем) татар һәм башка төрки теле галимнәрендә зур кызыксыну уятырга тиеш дип уйлыйм. Минемчә, утырып торган фигураның күкрәге астына тамгасыман билгеләр сурәтләнгән. Бу фигура төрки-мангол кыяфәтенә ия икәнлеге ачык. Аның әйләнәсендәге һәм киемендәге бизәлеш тә шуның хакында сөйли. Әлеге билгеләрне мин санак программасы ярдәмендә сурәтнең яктылык сыйфатларын көчәйткәннән соң таптым.

                *************  louvre 740 150  *************   louvre 750 150  *************

Бу барельеф, вакытлар узу белән үз төсләрен югалтканга, чынбарлыкта шулай күренә һәм аның тамгасыман билгеләре дә коралланмаган күзгә сизелми.

                                    *************  louvre 760 150  *************  

Инера Сәфәргалиева текст hәм фотосурәтләре,

Ләйсән Карамова тәрҗемәсе.